جمعیت و نیاز به منابع هنگفت مالی برای توسع? زیرساخت‌ها برای تأمین غذا در طولانی‌مدت، کشورها را مجبور ساخته است که در جست‌وجوی روش‌های متنوعی برای تأمین امنیت غذایی خود باشند.
منافع زیست محیطی، فرصت‌های به‌وجودآمده برای سرمایه‌گذاری زودبازده اقتصادی و گسترش رفاه اجتماعی، از مشوق‌های توسع? تجارت آب مجازی برای کشورهای واردکننده است. ازطرفی توسع? هدفمند این تجارت در سطح جهان، نیازمند اطمینان از عرض? کافی و امنیت واردات است. ازاین‌رو کشورها علاقه‌مندند با به‌کارگیری مجموعه‌ای از راهکارهای داخلی و بین‌المللی، مسئل? امنیت غذایی را برای استفاده از این تجارت حل کنند. محدودکردن خودکفایی به تولید محصولات استراتژیک، تلاش در واردکردن محصولات آب‌بر و ارزان‌قیمت موردنیاز، تنوع منابع برای واردات و امضای قراردادها و پیمان‌نامه‌های بین‌المللی می‌تواند تا حد بسیاری امنیت غذایی را افزایش دهد.
استفاده از ظرفیت‌های بین‌المللی، مثل تصویب قوانینی در سازمان تجارت جهانی به‌منظور تسهیل تجارت، کنترل میزان عرضه و جلوگیری از به‌وجود آمدن انحصارات در تولید می‌تواند سودمند باشد. همچنین شاید یک بانک جهانی غذا نیاز باشد تا با ارائ? تسهیلات مالی به کشورهای فقیری که توانایی احداث زیرساخت‌ها و واردات مواد غذایی را ندارند، امنیت غذایی آن‌ها را بیشتر کند [22].
2-4: بررسی چند نمونه‌پژوهی
تجارت کالاهای آب‌بر، شبکه‌ای از کانال‌های مجازی انتقال آب را تشکیل می‌دهد. این شبکه‌ها هم‌زمان با شروع تجارت جهانی کالاها وجود داشته است؛ اما ظهور بحث آب مجازی که هم‌زمان با شدت‌یافتن مشکلات کم‌آبی در مناطق گوناگون جهان به دلایل مختلف همراه بود، توانست توجه مدیران منابع آب را به‌خصوص در کشورهای کم‌آب به خود جلب کند. نیز توانست به‌عنوان نوعی راه‌حل اساسی و کلان در کاهش مشکلات پخش و انتقال آب و به‌عنوان ابزاری اساسی و مدیریتی در مدیریت منابع آب مطرح شود. ازاین‌رو کشورهایی که به‌گونه‌ای با مشکلات کم‌آبی درگیرند، سعی می‌کنند به‌گونه‌ای از این ظرفیت نو در سیاست‌های آبی خود استفاده کنند یا اینکه مشکلات آبی کشور خود را درصورت همبستگی با این بحث و با استفاده از این تجارت تحلیل کرده و راه‌حل‌هایی سازگار با آن اتخاذ کنند. به‌دلیل کلان‌بودن بحث تجارت آب مجازی و با گذشت هر سال، عرصه‌های جدیدتری در افق این تجارت ظهور می‌کند و بر اهمیت و کاربرد آن افزوده می‌شود. کشورهای مصر، ژاپن، چین، لبنان، فلسطین اشغالی و کشورهای جنوبی آفریقا، تاکنون مطالعات گسترده‌ای در این زمینه انجام داده‌اند. همین‌طور از آغاز اهمیت‌یافتن تجارت آب مجازی، همواره این تجارت به‌عنوان راه‌حلی مؤثر در کاهش فشار آبی کشورهای خاورمیانه مطرح بوده است. بحث امنیت غذایی، نظریه‌های تجارت بین‌الملل و مسائل اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی، همواره در برنامه‌ریزی برای توسع? این تجارت نقش اصلی داشته‌اند. دو کشور مصر و چین، در مطالعات گسترده‌ای که در این زمینه کرده‌اند، به‌خوبی توانسته‌اند همبستگی این تجارت را با مشکلات کلان آبی خود بیابند. به‌نظر می‌رسد که این دو کشور بتوانند با دخالت‌دادن تجارت آب مجازی در سیاست‌های آبی خود و اجرای این سیاست‌ها، علاوه‌بر کاهش فشار بر منابع محدود آبی خود، منافع اقتصادی و اجتماعی بسیاری را نیز عاید کشور خود سازند و در راستای توسع? پایدار آب گامی اساسی بردارند.
2-4-1: مصر17
2-4-1-1: تولید محصولات کشاورزی و تجارت بین‌المللی
واردات مواد غذایی و آب مجازی ذخیره‌شده در محصولات، برای مدت‌ها نقشی اساسی در تأمین امنیت غذایی و عرض? غذا در مصر داشته است. واردات گندم از 1.2میلیون تن در سال 1961، به 7.4میلیون تن در سال 1998 افزایش یافته است و مصر را تبدیل به سومین واردکنند? بزرگ گندم بعد از چین و روسیه کرده است. واردات ذرت نیز از 0.1میلیون تن در سال 1961، به 3.1میلیون تن در سال 1988 افزایش یافته است. درعین‌حال، سیاست‌های احیای اراضی بعد از سال 1990، در مصر به‌گونه‌ای بوده است که همواره به افزایش تولید گندم و ذرت پافشاری شده است. در این راه، سیاست‌های حمایتی دولت بر پای? آزادی بیشتر کشاورزان برای گزینش محصول برای تولید و بازار هدف استوار بوده است. دراین‌حالت عایدیِ حاصل از تولید و فروش گندم و ذرت درمقایسه‌با قبل افزایش یافته است. در همین حال، دولت با محدودکردن زمینه‌های تولید پنبه، موجب کاهش تولید آن در همین دهه شده است. تولید برنج نیز از 1.5میلیون تن در سال 1988، به 3.7میلیون تن در سال 1997 و 3میلیون تن در سال 1998 رسیده است. بسیاری از این مقدار، در درون خود مصر مصرف می‌شود؛ ولی بخشی نیز که سالانه درحال افزایش است، صادر می‌شود؛ به‌طوری‌که صادرات برنج از 69000 تن در سال 1988، به 418000 تن در سال 1998 افزایش یافته است. صادرات پنبه که همواره منبع اصلی درآمد ارزی برای مصر بوده است، در اثر سیاست‌های دولت از 203000 تن در سال 1983، به 13000 تن در سال 1998 کاهش یافته است.
2-4-1-2: آب مجازی، نیروی کار، زمین و سرمایه
از چهار منبع اصلی تولید محصولات غذایی در مصر، زمین کشت‌پذیر و سرمایه با محدودیت شدید مواجه است. آب نیز در بیشتر مناطق کم است؛ ولی در برخی مناطق، کلّ آب موجود برای تأمین نیازها کافی است. نیروی کار به‌شدت فراوان است؛ به‌طوری‌که تأثیرات ناشی از بیکاری در مناطق روستایی، بیشتر از کمبود منابع آب، بخش‌های خرد و کلان ر
ا تحت‌تأثیر خود قرار می‌دهد. همچنین برآورد شده است نرخ بیکاری درصورت ادام? روند تولید سابق، سالانه 2درصد افزایش یابد و تا سال 2012، به 11میلیون نفر برسد. ازاین‌رو سیاست‌های کلان کشوری، به‌خصوص در بخش کشاورزی، در راستای برآورد نیازهای روزافزون غذایی و کاهش بیکاری بر پای? گسترش تولید کالاهای کاربر، با احتساب کمبود منابع آب و به‌منظور بهبود سطح زندگی بخش روستایی و افزایش امنیت غذایی قرار گرفته است.
در جدول 1-2 محصولات عمد? کشاورزی در مصر، با برآورد تقریبی آب موردنیاز آبیاری و نیروی کار آمده است. نیشکر درحالی‌که ازنظر آب آبیاری مصرف بسیار زیادی دارد، بازدهی کمتری نیز درمقایسه‌با چغندر قند در هر مترمکعب آب دارد. ازاین‌رو سیاست‌ها همواره بر کاهش تولید این محصول پافشاری کرده است.

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه ارشد با موضوعجبر و اختیار، اگزیستانسیال، ناخودآگاه

جدول 2-1: تخمین نیاز سالان? نیروی کار و آب آبیاری برای تولید محصولات عمد? کشاورزی در درون مصر در طی سال‌های 1993تا1997. دسته‌بندی محصولات در سه دست? واردات و خودکفایی و صادرات، نشان‌دهند? مسیرهای آب مجازی است.
نیروی کار موردنیاز
()
نیاز آبی
()
محصول
مجموع
خانوادگی
استخدام

واردات
96
39
57
3786
گندم
118
60
58
6429
ذرت
140
102
38
6429
چغند قند
217

217
28571
نیشکر

خودکفایی
97
43
54
3214
باقلا
40
28
12
3905
شبدر بلند
31
20
11
2519
شبدر کوتاه

صادرات
198
45
153
7571
پنبه
139
45
94
20952
برنج
140
102
38
6429
سیب‌زمینی
254
129
125
7762
گوجه‌فرنگی
117

117
7381
پرتقال

محصولات خودکفاشده نیز درمقایسه‌با گندم آب کمتری نیاز دارند؛ درحالی‌که به نیروی کار بیشتری احتیاج دارند. سیاست‌هایی که منجر به خودکفاشدن در این محصولات شده است، می‌تواند به توسعه و صادرات این محصولات نیز کمک کند. در میان محصولات صادراتی، پنبه، پرتقال، سیب‌زمینی و گوجه‌فرنگی ازنظر مصرف آب تقریباً همسان‌اند؛ درحالی‌که پنبه و گوجه‌فرنگی به نیروی کار بسیار بیشتری نیازمندند. همان‌طورکه دیده می‌شود برنج نیز با مصرف زیاد آب، به نیروی کار کمتری برای تولید نیازمند است که این نشان‌دهند? نداشتن مزیت نسبی در تولید این محصول است.
جدول 2-2: تولید داخلی و واردات گندم و ذرت و تخمین آب و زمین و نیروی کار مجازی موجود در گندم و ذرت وارداتی طی سال‌های 1993تا1997.
ورودی‌های محصور در صادرات
سطح تولید داخلی
(1000هکتار)
صادرات
(1000تن)
تولید داخلی
(1000تن)
سال
کار مجازی
(1000ساعت)
آب مجازی
(1000مترمکعب)
زمین مجازی
(1000هکتار)

مطلب مرتبط :   منبع مقاله درموردرضایت زناشویی، برون گرایی، ناگویی هیجانی

گندم
94579
3729967
985
967
4926
4833
1993
135629
5348861
1413
887
7064
4437
1994
104141
4107053
1085
1144
5424
5722
1995
116698
4602262
1216
1147
6078
5735
1996
134035
5286013
1396
1170
6981
5849
1997
117016
4614831
1219
1063
6095
5315
میانگین

ذرت
44356
2416661
376
882
2148
5039
1993
41837
2279402
355
895
2026
5112
1994
50283
2739558
426
794
2435
4535
1995
51233
2791311
434
904
2481
5165
1996
63334
345065
537
1016
3067
5806
1997
50208
2735507
425
898
2431
5131
میانگین

جدول 2-2 وضعیت گندم و ذرت را در سال‌های 1993تا1997 بررسی می‌کند. در این جدول، میزان گندم و ذرت واردشده به‌صورت آب و سرمایه و نیروی کار مجازی آمده است. در سال‌های اشاره‌شده، به‌طور میانگین، سالانه 6.1میلیون تن گندم و 2.4میلیون تن ذرت وارد شده است. برای تولید این اندازه گندم در مصر، سالانه 1.2میلیون هکتار زمین و 4.6میلیارد مترمکعب آب نیاز است. برای تولید ذرت واردشده نیز سالانه به 0.4میلیون هکتار زمین و 2.4میلیارد متر‌مکعب آب نیاز بوده است. درمجموع، سالانه 7.3میلیارد مترمکعب در آب صرفه‌جویی شده که این اندازه آب، برابر با 13درصد از 55.5میلیارد مترمکعب آبی است که سالانه مصر با امضای قراردادی با سودان توانسته است از رودخان? نیل برداشت کند. درحالی‌که مصر با معضل بیکاری به‌شدت دست‌به‌گریبان است، واردات گندم و ذرت انداز? زیادی نیروی کار مجازی وارد این کشور می‌کند؛ ولی نیروی کار موردنیاز در هر هکتار این محصولات، از محصولاتی مانند پنبه و برنج و سبزیجات کمتر است.
همان‌طورکه گفته شد زمین‌های کشت‌پذیر در مصر با کمبود مواجه است. میزان زمین مجازی دارای محصولات گندم و ذرت واردشده بسیار شایان توجه است. تلاش‌های دولت مصر در سال‌های گذشته، برای احیای اراضی و توسع? زمین‌های آبیاری بسیار پرهزینه بوده و این در صورتی است که همواره با کمبود سرمایه مواجه است؛ درحالی‌که نتایج نیز رضایت‌بخش نبوده است. پروژه‌های اخیر در شمال صحرای سینا و جنوب آن، بسیار پرهزینه بوده است؛ درحالی‌که هنوز مشخص نیست مزایای حاصل‌شده از هزینه‌ها بیشتر باشد. بااین‌حال، زمین لازم برای تولید گندم واردشده، یعنی سالانه 1.2میلیون هکتار، برابر 36درصد زمین‌های کشاورزی موجود در مصر است که هزین? احیای این اندازه زمین برای مصر بسیار گزاف است. بنابراین می‌توان با این وضعیت، واردات گندم را به‌طور ضمنی واردات “سرمای? مجازی” نامید؛ زیرا موجب کاهش سرمایه‌گذاری‌های کلان و کم‌نتیج? احیای اراضی می‌شود.
در جدول 3-2 علاوه‌بر میزان تولید داخلی و صادرات برنج و پنبه، میزان آب و زمین و نیروی کار مجاز
ی صادراتی نیز در طی سال‌های 1993تا1997 آمده است. به‌طور میانگین در طی این سال‌ها، سالانه 53000 تن پارچ? پنبه‌ای صادر شده است. زمین موردنیاز برای تولید این اندازه پنبه، 56000 هکتار است که معادل 14درصد میانگین سالان? زمین موردنیاز برای تولید کل پنبه در طی این سال‌ها بوده است. به‌طور میانگین 0.21میلیارد مترمکعب آب مجازی و 5.4میلیون نیروی کار مجازی در محصول صادراتی به‌صورت ذخیره وجود دارد. با صادرات میانگین سالانه 210000 تن برنج در طی این سال‌ها به ترتیب 0.58میلیون مترمکعب آب مجازی و 39000 هکتار زمین به‌طور مجازی صادر شده است.

جدول 2-3: تولید داخلی و صادرات پنبه و برنج و تخمین آب و زمین و نیروی کار مجازی در پنبه و برنج صادراتی، در طی سال‌های 1993تا1997.
ورودی‌های محصور در صادرات
سطح تولید داخلی
(1000هکتار)
صادرات
(1000تن)
تولید داخلی
(1000تن)
سال
کار مجازی
(1000ساعت)
آب مجازی
(1000مترمکعب)
زمین

Comments (0):

Write a comment: